Hastalıklara Karşı Bakış Açısı

           Bu gün bir yazı dizisine başlamak istedim. Düşünceme göre 3-4 bölümlük bir yazı dizisi olacak. Herkesin keyif alacağı ve bir şeyler öğrenebileceği en azından fikir sahibi olacağı bir şey olmasını istedim ve hastalıklara karşı bakış açımızı irdeledim umarım keyif alırsınız...

                                           Hastalıklara Karşı Bakış Açısı

       Hepimiz diyor muyuz, evet ben sağlıklıyım benim hiç bir problemim yok diye? Bazılarımız bunu söyleyebilir bazılarımız içinse hayat hiç kolay değil. Bağışıklık sistemi zayıf olan insanlar, yaşlılar ve çocuklar çok sık hasta olur buna sizde tanıklık etmişsinizdir. Basit bir gripten tutunda komplike bir hastalığa kadar. Dirençli olanlarımız hastalıklara geç ve az yakalanırken bağışıklık sistemi zayıf olanlar daha sık ve daha erken hastalıklara yakalanıyor. Her hastalık için tabi ki geçerli bir durum değil bu. Ölümcül olan hastalıklarda genlerimizden tutunda yaşam tarzımız, yediğimiz besinler, çalıştığımız iş, düşünce tarzımız hastalığa yakalanmamız da etken oluyor. Sigaranın, alkolün bazı kanser türlerini arttırdığını, kötü beslenmenin kalp damar hastalıklarını tetiklediğini, yoğun stres yaşayan bireylerin depresyona ve kalp krizi geçirmeye yatkın olduğu aşikar.

       Ölümcül hastalıklarda da her ne kadar iş değişse de sağlıklı ve stressiz bir yaşam hastalıkları önemli ölçüde engelliyor. Tabi ki yüzde yüz değil fakat önemli ölçüde! İnsanoğlu maalesef geleceği görme yetisine sahip değil bu yüzden önceden yakalanacağımız hastalıkları ya da yaşayacaklarımızı bilmiyoruz. Günü kurtarmanın tek yolu ise hastalıklar için düzenli kontroller. Bu kontroller kan tahlili olabilir, idrar tahlili olabilir, check up dediğimiz ayrıntılı bir tarama olabilir. Buna siz, hekiminiz ve tabi ki bütçeniz karar verecek. Hepimiz hasta olabiliriz fakat önceliğimiz erken teşhis olmalı. İyileşilemeyecek bir hastalık yok tedavi de geç kalınmış hastalıklar var. Tedaviye cevap verme ya da vermeme durumu ise vücudun tepkisiyle alakalı. Resmin tamamına baktığımızda aslında iyileşme sürecinin bir zincir olduğunu görüyoruz yani aslında herşey mümkün!

       Gelelim psikiyatrik hastalıklara. Pskiyatrik hastalıklar için de bazı ön sinyaller var. Önemli olan bunların bir psikiyatrik hastalık belirtisi olduğunu anlamak. Örneğin birden ortaya çıkan uyku probleminiz, geçmeyen bir melankolikliğiniz, normalde yapmadığınız davranışları göstermeniz gibi...  Psikiyatrik hastalıklar için de kan tahlili yapılıyor. Kanınızda eksik olan bir bileşen, bir hormon ya da bir vitamin sizin duygu durumunuzu ve davranışlarınızı etkiliyor olabilir. Tabi bu kan tahlili genelde bireyler polikliniklere rahatsızlıkları şikayetiyle başvurduklarında oluyor. Psikiyatrik hastalıklar için kesinlikle geçmez damgası vurmak yanlış olur çünkü birçok hasta iyileşmiş bir biçimde taburcu oluyor hastaneden. 

     Ne diyordum, iyileşilemeyecek değil geç kalınmış hastalıklar vardır... Bir sonra ki yazı da hastalanan yakınınız ise neler yapabileceğimiz konusunda bir şeyler paylaşacağım. 

     Pozitif kalın... :) 

                                                                                                                                                                                                 GÖKSU YILAN

Hamilelikte Psikoloji

            Hamilelik, yeni bir birey dünyaya getirme biz kadınlara verilmiş en güzel şey olsa gerek. Kadın vücudu o kadar donanımlı yaratılmış ki hem kendini idare edebiliyor hemde içinde ki diğer canlıyı. Hamile kalındıktan sonra günler sayılmaya başlıyor, cinsiyet merak ediliyor, isim düşünülüyor, gırla yapılacak iş yani. Fakat bu sırada kadın vücudu kendini bebeğe uydurmaya, bebeği büyütmeye ve korumaya çalışıyor. Annenin ihtiyaçları bu dönemde değişiyor, daha çok yemek yeme isteği uyanıyor, aşeriliyor, mide bulantısı oluyor, hormonal farklılıklar oluyor, anne hem vücut olarak hem birey olarak değişiyor.

           

          İnsan embriyosunun kadın vücudunda doğuma kadar geçirdiği süre 36-40 hafta arası oluyor genelde. Bu süre zarfında embriyo anne karnında büyüyor, besleniyor ve gittikçe bir bebeği benziyor aslında. Ve süresini tamamlayınca da doğarak anne vücudundan bağımsız olan hayatına başlıyor. Hamileliği süre olarak incelediğimizde daha kolay anlayabilmek ve keskin farklılıkları ayırabilmek için üçe ayırıyoruz bunlara trimester (dönem) diyoruz, her bir trimester üç aylık döneme karşılık geliyor.

          

          Gelelim ilk trimestera, bu trimester annelerin anne olacaklarını öğrendiği, şaşırdığı, karmaşık duygulara ev sahipliği yaptığı dönem. Bu döneme hatta ambivalans(zıt) dönem bile denilebiliyor çünkü anne bir çok zıt duyguyu bu dönemde yaşıyor. Mide bulantıları oluyor. Karnının büyümesi anneyi korkutabiliyor, eski kıyafetlerinin olmaması üzebiliyorken, anne olucağı için mutluluk, heyecan hissedebiliyor. Aynı zamanda bu dönemde çevresinin hamileliğini bilmesini, çevresinin onu desteklemesini bekliyor. Bu dönem annenin bebeği doğuracağına ya da doğurmayacağına karar verdiği dönemde. Duyguların karmaşık olması çevreden dengesizlik olarak görülebiliyor, birey 5 dakika önce hamileliğine sevinirken 5 dakika sonra ağlıyor olabiliyor.

         

          İkinci trimester (ikinci 3 aylık dönem); bu dönemde annenin bulantıları hafifliyor hatta geçebiliyor, karnı iyice büyüyor ve aynaya baktığında kendini, karnını diğer hamile bireyler gibi görüyor, bebeğin hareketlerini hissetmeye başlıyor ve bu ona mutluluk veriyor. Zıt duyguları ilk trimester gibi yaşamasa da hala bazı hareketleri şaşırtıcı olabiliyor. Normalde umursamadığı bir davranışı ya da sözü umursayabiliyor, alınabiliyor hatta kızabiliyor. Diğer hamile bireylerle konuşmak, bilgi almak istiyor. 

          

         Üçüncü trimester; hamileliğin en zor evresidir denebilir. Vücut tamamen değişiyor ve bu anneyi zorluyor, hareketlerini kısıtlıyor. Anne hamilelikten yorulmuş fakat bir o kadar da hamileliğe alışmış oluyor. Bebeğine bir şey olacağı korkusu yaşıyor bu yüzden dışarı çıkmayı istemeyebiliyor. Ambivalans (zıt) duygular kendini tekrar gösteriyor ve anne doğumu düşünmeye başlıyor, bebeğini doğurmak istiyor fakat  doğumdan korkuyor. Çevresinin bebeğe karşı tepkisini düşünüyor, bebeğine karşı olacak olumsuz bir davranışı kendisine yapılan olumsuz bir davranış olarak algılayabiliyor. Bu dönemde eşin desteği çok önemli bir hal alıyor, eş anneye yanında olduğunu, onu desteklediğini, bebeği beklediğini ve ikisini de seveceğini hissettirmesi gerekiyor.

          

         Bu dönemlerden sonra; gerçekleşen doğum, bebeğin sağlığı, annenin sağlığı, çevrenin tepkileri ve bebeğin istenilip istenmemesi annenin psikolojisinde rol oynuyor. Lohusalık denen dönemde anne aşırı duygusal ve duyarlı oluyor. Kendi kendine üzülüp nedensiz ağlayabiliyor. Bebeğine bakma konusunda endişelenebiliyor, desteğe ihtiyaç duyuyor. Ve bunları da atlattıktan sonra bebeği içeren bir yaşam tarzı oluşturuyor. Kadının vücudu yavaş yavaş eski haline dönmeye başlıyor hormonları, psikolojisi ilerleyen zamanlarda tıpa tıp eskisi gibi olmasa da eskiye yakın hale geliyor zaten tamamen eskisi gibi olması beklenmiyor çünkü artık o bir anne. :)

                                                                                                                                                                                                      GÖKSU YILAN

Zamanınızı Doğru Kullanın

           Biliyoruz ki insan hayatının en kıymetli olgularından birisi zaman. Durdurulamayan, biriktirilemeyen, devredilemeyen zaman... Zamanın ne zaman başladığını ve biteceğini maalesef bilemiyoruz zaman dünyadan önce var mıydı dünyanın oluşmasıyla mı zaman oluştu? Bu sorulara rağmen, insanoğlu zamanın başlangıcı ve bitişi bir kenara dursun kendi zamanının başlangıcı ve sonu olacağını biliyor. Sizin zamanınızın başlangıç tarihi doğum tarihiniz bitiş tarihi ise ölüm tarihiniz olacak. Bu iki zaman diliminin arasında geçirdiğiniz süre ise size hediye edilen zaman dilimi. Bu zaman dilimini ister har vurup harman savurun, ister akıllıca kullanın ya da "benim vaktim yok, bu kadar zaman bana yetmez" diyerek isyanda bulunun. Hiç bir isyan zamanınızı değiştirmeye yetmeyecektir bir gün için 24 saatiniz var ve bu siz ölene kadar değişmeyecek.

          İşte bu yüzden insanoğlunun kullanmayı öğrenmesi gereken en önemli şeylerden biri zaman. Zamanın 4 çeşidi vardır diyebiliriz. Bunlar; gerçek zaman, psikolojik zaman, biyolojik zaman, yönetsel zaman.

          

          Gerçek zaman saatin size gösterdiği zamandır.

          Psikolojik zaman sizin saatten bağımsız olarak hissettiğiniz zamandır.

          Biyolojik zaman vücudunuzun hissettiği ve ona göre yaşadığı zamandır.

          Yönetsel zaman yönetime ayrılmış zamandır.

          Sevdiğimiz şeyleri yaparken zamanın su gibi akıp geçtiğini sevmediğimiz şeylerde ise zamanın geçmek bilmediğini iddia ederiz bu psikolojik zamandır sizin algınızla ilgilidir. Her gün aynı vakitte gelen uykunuz ise biyolojik zamandır vücudunuz kendini o saatte uykuya aç hisseder. 

           Biyolojik zamanı vücudunuza alışkanlık kazandırarak değiştirebilirsiniz, her gün aynı saatte kalkmak alarmınız kurulu olmasa bile ertesi gün o saatte kalkmanızı sağlayacaktır. Yine her gün belirli saatlerde ders çalışmak ertesi gün o saatte ders çalışma istediğinizin olmasına, aynı saatlerde yemek yemek ertesi gün o saatte acıkmanıza sebep olur. Biyolojik saatinizi vücudunuza alışkanlık kazandırarak ayarlarsınız.

          Psikolojik zaman için söyleyebileceğim tek şey sevdiğiniz ve sevmediğiniz şeylere bağlı olduğu, eğer uğraştığınız şeyi severseniz o sırada zaman su gibi akıp geçecektir, sevmezseniz geçmek bilmeyecektir. Her şeyi dengeli bir biçimde sevmek ya da sevmemek zamanın kendi işleyişine daha yakın bir biçimde geçmesini sağlayacaktır. 

        Yönetsel zamanı daha çok yöneticiler kullansa da gerçek zamanın işleyişiyle çok yakındır. Yönetsel zaman için yönetici olmaya da gerek yok zaten hepimiz kendi hayatlarımızı, ödevlerimizi, ailemizi ya da aktivitelerimizi yönetmiyor muyuz sanki?

        Gelelim gerçek zamana, saatlerde objektif olarak gördüğümüz zaman demiştik. Kendisini bende sizde aynı şekilde görüyoruz. Fakat herkes kendisini aynı ölçüde kullanamıyor. Kimisi o kadar işin arasında eğlenecek vakit bulabilirken kimisi daha az iş yaptığı halde yetiştiremiyor. Burada zamanı doğru kullanmak devreye giriyor. 

       Gerçek zamanı doğru kullanmak için; 
       İşlerin başlangıç ve bitiş sürelerini belirlemek,

       Bir gün önceden yapılacak listesi oluşturmak,

       Sabah uyanıldığında yapılacakları kontrol etmek,

       İstemediğiniz şeylere hayır demek,

       Çalışmanın yanında kendinize de zaman ayırmak,

       Zaman envanteri tutmak,

       Zamanınızı çalan şeyleri belirlemek ve uzak durmak,

       Hedef belirlemek,

       Biyolojik ve psikolojik zamanınızı ayarlamak,

       Ertelememek,

       Yapılacakların önceliğini belirlemek,

       Plan yapmak,

       Sıkıcı olan işi ilk önce yapmak,

       size önemli ölçüde zaman kazandıracağı gibi işlere fazladan zaman ayırma, gereksiz strese girme gibi olaylardan sizi kurtaracaktır. Bu liste yaşınıza, yaptığınız işe, yaşadığınız ortama göre değişebilir, farklılaşabilir bunu siz ayarlayabilirsiniz. Çünkü sizin zamanınız ve hayatınız size özeldir diğer insanların zamanı ve hayatlarıyla aynı olmak zorunda değil.

       Zaman sizi değil siz zamanı kullanın, çünkü bitiyor...

                                                                                                                                                                                                            GÖKSU YILAN

Not: Resim Salvador Dali - Belleğin Azmi

Psikiyatri hemşiresi nedir, ne yapar?

     Psikiyatri hemşiresini anlatmadan önce şöyle günümüze kadar psikiyatride insanlık neler yapmış onu anlatmak istiyorum.

     İnsanoğlu zamanın ilk yıllarında psikiyatrik olarak hasta olan bireylerden uzak durmuş, içine şeytan vb. ruhani varlıkların girdiğini söylemiş, onları sürgün etmiş ve dışlamıştır. Bu davranış hastanın daha da kötüye gitmesine sebep olmuş ve hastalığa dair bir adım atılamamıştır. Günümüze doğru ilerlediğimizde bu hastaları tedavi etmeye kalkan ilk insanlar büyücüler, şamanlar, ruhani liderler daha sonra kilise ardından da sağlık çalışanları olmuş (çok şükür ki). Büyücüler içine ruhani bir varlığın girdiğini söylediği bireye çeşitli işkenceler yapmış, zulümler etmiş ve ruhani varlığı çıkartmak uğruna hasta bireyi katletmiştir. Film sektörüne malzeme olan şeytan çıkarma ayinleri de kilise tarafından hastalara uzun yıllar uygulandı. Bu uygulamalar 17. yüz yıla kadar devam etti akıl hastalarını iyileştirmek en sonunda hekimlere devredildi.
       
      Üstat Phlippe Pinel 1795 te akıl hastalarının gördüğü kötü muameleye dur dedi ve çağdaş psikiyatri gelişmeye başladı. Akıl hastaları daha normal daha insancıl koşullarda hekimler tarafından tedavi edilmeye başlandı.
        
       Avrupanın Avicenna olarak tanıdığı sevgili İbn-i Sina psikiyatri alanında da önemli araştırmalar, sınıflamalar yaptı. Avrupanın akıl hastalarına karşı uyguladığı sert tavra karşı Doğu; akıl hastalarını dışlamayı reddetti, tedaviyi planladı ve yaygınlaştırmayı sağladı.
      
      Ülkemizde ilk akıl hastanesi Fatihte ikincisi 1500 yılında Kanuni tarafından açıldı. Akıl hastaları bimarhanelerde müzik ve su sesiyle tedavi edildi. Modern tıpın gelişmesiyle hemşirenin rolü sağlıkta arttı günün 24 saati hastayla birlikte olan hemşire Ruh Sağlığı ve Psikiyatri hemşiresi olarak öne çıkmaya başladı. II. Dünya Savaşından sonra ise özel bir alan oldu.
       
        Psikiyatri Hemşiresi ruh sağlını korumada, geliştirmede ve bu alanda ki hastalara hemşirelik bakımını vermekle yükümlü sağlık personelidir.
    
  Psikiyatri Hemşiresi;hastanın ilaçlarını almasını sağlar,
                                    vücut gereksinimlerini karşılamasını sağlar,
                                     terapötik iletişim sağlar,
                                     hastanın hastalığına dair semptomları gözlemler,
                                     hastanın normale  uygun davranışlar sergilemesine                                                yardımcı olur,
                                      hastaya psikolojik olarak destek verir,
                                      hastanın davranışlarını analiz eder,
                                      gerek hastaya gerek hasta yakınlarına rehberlik ve                                                 rehabilitasyon sağlar.
                                     
 
          Psikiyatri hemşireliği diğer hemşirelik alanlarına göre daha farklı ve daha ilginçtir. Zira akıl sağlığı yerinde olan bir hastaya bakım vermekle akıl sağlığı yerinde olmayan bir  hastaya bakım vermek çok farklı şeylerdir. Amacın hastaya bakım vermek ve sağlığı yüceltmek olduğu hemşirelikte en zor alanlardan biri olan Psikiyatri hasta popülasyonu yüzünden bir nebze tehlikeli ve ilginç hale gelmektedir. Bu alan gelişmeye çok açık ve durdurulamazdır zira insan psikolojisi sonu olmayan dipsiz bir kuyudur. Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliğinin biran önce hak ettiği yeri bulması dileğiyle...
   
                                                                                                                  GÖKSU YILAN

Not: Psikiyatri hemşireliğiyle ilginen arkadaşlar için bir kaç site önermek isterim ilgililere;
         Psikiyatri Hemşireleri Derneği
         Psikiyatri Hemşireliği Dergisi
         Türkiye Psikiyatri Derneği
         Psychiatry Research