Hastalıklara Karşı Bakış Açısı- Hasta Yakınınız İse

         Bir önce ki yazımla hastalıklara karşı bakış açımızı incelemeye başlamıştık. Bu yazımda ise hasta birey sizin bir yakınınız ise ona nasıl davranacağınızı, onu anlayacağınızı ve bir çok komplike olayı ele almak istiyorum. İyi okumalar...

                                                Hasta Yakınınız İse

            Kimse hastalanmak istemez bunu sizde biliyorsunuz çünkü siz de hastalanmak istemiyorsunuz. Öyle ya da böyle yani bir şekilde yakınınızın hasta olduğunu öğrendikten sonra hasta bireyle yakınlık derecenize göre hareketlerinize dikkat etmeniz ve çeşitli davranışlarda bulunmanız gerekir.  

              Burada hastalık olarak bahsettiğimiz olay bir ameliyat olabilir, ölümcül bir hastalık olabilir, bir uzuvun kaybı olabilir. İnsanın başına gelebilecek şeyler çok fazla. 

            Ameliyat olacak bireylerde yaygın stres görülür. Hüzünlenirler, çok fazla konuşmak istemezler, yemek yemeye direnç olabilir, ölüm korkusu vardır ve bu ölüm korkusu genelde anesteziden uyanamama üzerinedir. Ölüm korkusu yoğun olan bireylerde ise görüşmediği insanlarla görüşme isteği, bazı bireyleri yanına çağırma, öleceğini bildirerek son konuşmasını yapma gibi şeyler olabilir.

         Bu tür bir yakınınıza karşı alacağınız tavır onun ameliyata karşı bakış açısını da etkiler. Ameliyat olacak bireyi yüreklendirmek, destek vermek, stresini azaltmaya yönelik konuşmalar yapmak ona yaklaşmada en kolay ve doğru yol olacaktır. Bireye ameliyatı yapacak ekibi, ameliyatın nasıl gerçekleşeceğini, ne kadar sürede biteceğini açıklamak ve ameliyat sonrası için tavsiyelerde bulunmak ona destek olur. Ameliyat sonrası için tavsiyeler özellikle ölmeyeceğini, ameliyatın iyi geçeceğini ve hastalığın son bulacağı sinyallerini verir.

           Bir uzuv(el, kol, bacak vb.) kaybında işler maalesef farklı yürüyor. Burada birey büyük bir çöküntüye giriyor. Ve bu çöküntü tüm hayatını etkiliyor. Hastanın bu duruma karşı verdiği tepki işine, yaşamına ve yaşına bağlı olarak değişiyor. 90 yaşında bir erkek bireyin bacak amputasyonuna* verdiği cevapla 20 yaşında ki bir erkek bireyin verdiği cevap aynı olmuyor. Yaş küçüldükçe, statü ve hayat kalitesi arttıkça, vücut mekaniğine dayalı işlerde çalışanlarda cevap daha şiddetli oluyor. Bu bireylerde kabullenememe, depresyon, kendini soyutlama, intihar eylemleri görülüyor. 

           Size düşen ise yanında olduğunuzu hissettirmek, bu olayın bir çok insanın başına geldiğini göstermek gerekirse onun gibi olan bireylerle arkadaş olmasını sağlamak. Kendi gibi olan bireylerle iletişim halinde olması ona büyük moral verecektir ve hayatını şekillendirmesinde rol model edineceği için işler daha kolay yürümeye başlayacaktır. Kısaca hayattan kopmasına engel olun, sosyal aktivitelere katılmasını sağlayın, uygun bir iş bulun, durumu kabullenmesine ve hayatına yön vermesine yardımcı olun. Çünkü onlar o yaşlarına kadar geçirdikleri hayattan bambaşka bir hayata adım atıyorlar bu süreçte en çok ihtiyaç duydukları şey ise destek.

        Ölümcül hastalıklarda yakınlık derecenize göre sizde de bir miktar üzüntü olacaktır. Bu normal bir durum. Daha sonra ise verdiğiniz tepki sizi utandıracaktır, bu tepki "iyi ki ben değilim". Bir çok insan bu tepkiyi veriyor bunu normal kabul edin çünkü bu sizin kendinizi koruma içgüdünüz. 

      Bu tür ölümcül hastalıklarda bireyler çeşitli cevaplar verebiliyor bunlar; reddetme, kaçma, savaşma ya da ümitsizce kabullenme gibi seçenekler. Hastada ki bu seçenekleri gözlemleyip davranmak size düşüyor. Örneğin hastalığı reddeden bireyin hastalığı kabullenmesinde, hastalıktan kaçan bireyi hastalıkla yüzleştirmekte, hastalıkla savaşan bireye destek olmada ümitsizce kabullenen bireye ise umut ışığı yakma da aktif rol alabilirsiniz. Bu hastaya ve size bağlı bir davranış olacaktır. 

       Verebileceğim genel tavsiyeler ise hasta hangi düşünce yapısında olursa olsun ona moral vermek, geçmiş güzel günlerden bahsetmek, gelecek üzerine hayal kurmak, pozitif düşünmesini sağlamak ve sevdikleri üzerine yoğunlaşmak, bunlar sevdiği yemekler olabilir, sevdiği filmler, müzikler kitaplar... Ölümcül hastalıklarda bireylerde ölüm korkusu baskındır bu yüzden hayattan kendilerini soyutlarlar buna izin vermeyin onlara hayatın devam ettiğini ve hayattan kopmamaları gerektiğini öğretin. Onun gibi aynı hastalığa yakalanıp iyileşen bireylerle onu tanıştırın ya da hikayelerini anlatın. Bir de yanlarında ağlamayın...

         Yazımın bir sonra ki bölümünde hasta birey çocuğunuz ise neler yapıp neler yapmacayacağınız üzerine olacak. Görüşmek üzere...

                                                                                                                                                                                                      GÖKSU YILAN

* Bir ekstremitenin(kol, bacak vb. gibi) tıbbi olarak alınması. 

Hamilelikte Psikoloji

            Hamilelik, yeni bir birey dünyaya getirme biz kadınlara verilmiş en güzel şey olsa gerek. Kadın vücudu o kadar donanımlı yaratılmış ki hem kendini idare edebiliyor hemde içinde ki diğer canlıyı. Hamile kalındıktan sonra günler sayılmaya başlıyor, cinsiyet merak ediliyor, isim düşünülüyor, gırla yapılacak iş yani. Fakat bu sırada kadın vücudu kendini bebeğe uydurmaya, bebeği büyütmeye ve korumaya çalışıyor. Annenin ihtiyaçları bu dönemde değişiyor, daha çok yemek yeme isteği uyanıyor, aşeriliyor, mide bulantısı oluyor, hormonal farklılıklar oluyor, anne hem vücut olarak hem birey olarak değişiyor.

           

          İnsan embriyosunun kadın vücudunda doğuma kadar geçirdiği süre 36-40 hafta arası oluyor genelde. Bu süre zarfında embriyo anne karnında büyüyor, besleniyor ve gittikçe bir bebeği benziyor aslında. Ve süresini tamamlayınca da doğarak anne vücudundan bağımsız olan hayatına başlıyor. Hamileliği süre olarak incelediğimizde daha kolay anlayabilmek ve keskin farklılıkları ayırabilmek için üçe ayırıyoruz bunlara trimester (dönem) diyoruz, her bir trimester üç aylık döneme karşılık geliyor.

          

          Gelelim ilk trimestera, bu trimester annelerin anne olacaklarını öğrendiği, şaşırdığı, karmaşık duygulara ev sahipliği yaptığı dönem. Bu döneme hatta ambivalans(zıt) dönem bile denilebiliyor çünkü anne bir çok zıt duyguyu bu dönemde yaşıyor. Mide bulantıları oluyor. Karnının büyümesi anneyi korkutabiliyor, eski kıyafetlerinin olmaması üzebiliyorken, anne olucağı için mutluluk, heyecan hissedebiliyor. Aynı zamanda bu dönemde çevresinin hamileliğini bilmesini, çevresinin onu desteklemesini bekliyor. Bu dönem annenin bebeği doğuracağına ya da doğurmayacağına karar verdiği dönemde. Duyguların karmaşık olması çevreden dengesizlik olarak görülebiliyor, birey 5 dakika önce hamileliğine sevinirken 5 dakika sonra ağlıyor olabiliyor.

         

          İkinci trimester (ikinci 3 aylık dönem); bu dönemde annenin bulantıları hafifliyor hatta geçebiliyor, karnı iyice büyüyor ve aynaya baktığında kendini, karnını diğer hamile bireyler gibi görüyor, bebeğin hareketlerini hissetmeye başlıyor ve bu ona mutluluk veriyor. Zıt duyguları ilk trimester gibi yaşamasa da hala bazı hareketleri şaşırtıcı olabiliyor. Normalde umursamadığı bir davranışı ya da sözü umursayabiliyor, alınabiliyor hatta kızabiliyor. Diğer hamile bireylerle konuşmak, bilgi almak istiyor. 

          

         Üçüncü trimester; hamileliğin en zor evresidir denebilir. Vücut tamamen değişiyor ve bu anneyi zorluyor, hareketlerini kısıtlıyor. Anne hamilelikten yorulmuş fakat bir o kadar da hamileliğe alışmış oluyor. Bebeğine bir şey olacağı korkusu yaşıyor bu yüzden dışarı çıkmayı istemeyebiliyor. Ambivalans (zıt) duygular kendini tekrar gösteriyor ve anne doğumu düşünmeye başlıyor, bebeğini doğurmak istiyor fakat  doğumdan korkuyor. Çevresinin bebeğe karşı tepkisini düşünüyor, bebeğine karşı olacak olumsuz bir davranışı kendisine yapılan olumsuz bir davranış olarak algılayabiliyor. Bu dönemde eşin desteği çok önemli bir hal alıyor, eş anneye yanında olduğunu, onu desteklediğini, bebeği beklediğini ve ikisini de seveceğini hissettirmesi gerekiyor.

          

         Bu dönemlerden sonra; gerçekleşen doğum, bebeğin sağlığı, annenin sağlığı, çevrenin tepkileri ve bebeğin istenilip istenmemesi annenin psikolojisinde rol oynuyor. Lohusalık denen dönemde anne aşırı duygusal ve duyarlı oluyor. Kendi kendine üzülüp nedensiz ağlayabiliyor. Bebeğine bakma konusunda endişelenebiliyor, desteğe ihtiyaç duyuyor. Ve bunları da atlattıktan sonra bebeği içeren bir yaşam tarzı oluşturuyor. Kadının vücudu yavaş yavaş eski haline dönmeye başlıyor hormonları, psikolojisi ilerleyen zamanlarda tıpa tıp eskisi gibi olmasa da eskiye yakın hale geliyor zaten tamamen eskisi gibi olması beklenmiyor çünkü artık o bir anne. :)

                                                                                                                                                                                                      GÖKSU YILAN

Terör ve Psikolojisi

Bu gün yayınlayacağım başka bir konu vardı. Fakat içinde buluğumuz durum itibariyle bu konunun daha uygun olacağına karar verdim ve bir şeyler yazmak istedim. 

         Terör güdülen bir amaca ulaşmak için gerek sivillere gerek yönetime uygulanan baskı, yıldırma, şiddet eylemidir.  Terör grupları 3-5 kişilik küçük gruplardan 100-200 kişiye de çıkabilir hatta daha fazla sayıda ki topluluklarda terör grupları oluşturabilir. Terör gruplarında güdülen amaçlar, içerisinde yer aldığı toplumun isteklerine ters düşen ya da topluma zarar verecek olan amaçlardır. Kendi isteği toplumun isteğine göre azınlıkta olan bireyler kendi isteklerini kabul ettirmek amacıyla bir araya gelir ve isteklerini kabul ettirmek için çeşitli yollara başvurabilir. 

        Terörün doğuşu insanlığın bencilliğinden kaynaklanıyor diyebiliriz. Bu gün alınacak bir karar toplumun çoğunluğunun kararı iken topluma göre isteği azınlıkta olan bu bireyler bu kararı kabul etmez ve demokrasiye uymak istemezse kendi isteğinin gerçekleşmesi için, kendisi gibi düşünen bireylerle bir araya gelerek demokratik olmayan yollardan gerek manevi ve maddi zarar vererek gerek öldürerek ya da çeşitli eylemler yaparak isteğini elde etmeye çalışıyor.

          Terör gruplarının amaçları dinsel, ekonomik, özgürlük amaçlı, siyasi ya da sadece zarar vermek olabiliyor. Bu terör grupları kendi içerisinde çeşitli eğitimlerle beyin yıkama, özgür iradeyi baskılama yaparken sempatizan kazanmak için tehdit ve şiddet yolunu da kullanabiliyor. Sadece öldürmeye yönelik eylemleri haricinde toplumsal olayları tetikleyebiliyor. Halkı galeyana getirmek, asılsız bir haber yaymak, bir grup kurum ya da kişiyi kötülemek gibi.

          Terörün olduğu ülkeler ve bölgelerde insanlar terör grubunun sempatizanları ve sempatizan olmayanları olarak genel itibariyle ikiye ayrılıyor. Kendini ikiye ayıran insanlar arasında nefret duygusu çığ gibi büyüyor (zenofobi). Nefretin oluştuğu ortamlarda terör grupları iki gurubu birbirine düşürmek, toplumsal olaylar çıkarmak ve kendini riske atmadan insanların birbirini tahrip etmesini sağlıyor.

          Terörden etkilenen en büyük gruplar şüphesiz ki terör gruplarının içerisinde yer alan bireylerin aileleri, terör gruplarına karşı eylem içinde olan bireylerin (asker, polis vb.) aileleri ve tarafı olmasına gerek olmadan etkilenen çocuklar oluyor. 

           Dünyanın her neresinde olursa olsun terörist ve terör grupları herhangi bir hafifletici neden olmadan en ağır suçu işliyor. Bunlar; ölüm, huzuru bozmak, devlet malına zarar ve belki de en önemlisi psikolojik zarar. Bu psikolojik zarar küçük bir sekelden büyük bir engele varabiliyor. Çocukların gelişiminde geri dönüşlere, yetişkin bireylerde psikolojik sorunlara (akut stres, evden çıkamama, yalnız kalamama, uyku problemleri, depresyon, intihar...) neden oluyor. 

          Eğer bir terör mağduru iseniz önce yaşadıklarınızı ve duygularınızı kabullenin bir sonra ki adım ise duygularınızı ifade etmeniz, yaşadıklarınızı en azından ailenizle paylaşmanız ya da ailenizde sizinle aynı durumda ise yardım almak ve olayı yaşadığınız yerden uzaklaşmak işe yarabilir.

          Toplumsal olarak söyleyebileceğim ise şiddetli duygulardan ve bu duyguların yarattığı hareket isteğinden minimum derece etkilenmek. Şiddete şiddetle cevap verilmeyeceğini bireysel olarak bilsek de toplumdan topluma değişebilen bazı kavramlardan ötürü terör eylemlerine karşı hassas ve çabuk galeyana gelir bir hal alıyoruz. Tepki göstermek hepimizin istediği şey fakat kaos terör gruplarının işine yarar, bu unutmamakta fayda var. Teröre karşı toplumca sergilenebilecek en güzel davranış ise birlik olmak, galeyana gelmemek, şiddet içeren eylemlerden uzak durmak ve  terörü çözme işini kolluk kuvvetlerine ve siyasilere bırakmak. 

        Son olarak söyleyebileceğim biz insanlar dünyaya canlıların en akıllısı olarak geldik terör ise demokrasiyi çiğneyen ve akılcı insanın davranışlarının tam tersi olan bir eylem. 

          Terör hayvanlar aleminde doymayı ve hayatta kalmayı sağlar, bizler ise insanız!

                                                                           GÖKSU YILAN

Zamanınızı Doğru Kullanın

           Biliyoruz ki insan hayatının en kıymetli olgularından birisi zaman. Durdurulamayan, biriktirilemeyen, devredilemeyen zaman... Zamanın ne zaman başladığını ve biteceğini maalesef bilemiyoruz zaman dünyadan önce var mıydı dünyanın oluşmasıyla mı zaman oluştu? Bu sorulara rağmen, insanoğlu zamanın başlangıcı ve bitişi bir kenara dursun kendi zamanının başlangıcı ve sonu olacağını biliyor. Sizin zamanınızın başlangıç tarihi doğum tarihiniz bitiş tarihi ise ölüm tarihiniz olacak. Bu iki zaman diliminin arasında geçirdiğiniz süre ise size hediye edilen zaman dilimi. Bu zaman dilimini ister har vurup harman savurun, ister akıllıca kullanın ya da "benim vaktim yok, bu kadar zaman bana yetmez" diyerek isyanda bulunun. Hiç bir isyan zamanınızı değiştirmeye yetmeyecektir bir gün için 24 saatiniz var ve bu siz ölene kadar değişmeyecek.

          İşte bu yüzden insanoğlunun kullanmayı öğrenmesi gereken en önemli şeylerden biri zaman. Zamanın 4 çeşidi vardır diyebiliriz. Bunlar; gerçek zaman, psikolojik zaman, biyolojik zaman, yönetsel zaman.

          

          Gerçek zaman saatin size gösterdiği zamandır.

          Psikolojik zaman sizin saatten bağımsız olarak hissettiğiniz zamandır.

          Biyolojik zaman vücudunuzun hissettiği ve ona göre yaşadığı zamandır.

          Yönetsel zaman yönetime ayrılmış zamandır.

          Sevdiğimiz şeyleri yaparken zamanın su gibi akıp geçtiğini sevmediğimiz şeylerde ise zamanın geçmek bilmediğini iddia ederiz bu psikolojik zamandır sizin algınızla ilgilidir. Her gün aynı vakitte gelen uykunuz ise biyolojik zamandır vücudunuz kendini o saatte uykuya aç hisseder. 

           Biyolojik zamanı vücudunuza alışkanlık kazandırarak değiştirebilirsiniz, her gün aynı saatte kalkmak alarmınız kurulu olmasa bile ertesi gün o saatte kalkmanızı sağlayacaktır. Yine her gün belirli saatlerde ders çalışmak ertesi gün o saatte ders çalışma istediğinizin olmasına, aynı saatlerde yemek yemek ertesi gün o saatte acıkmanıza sebep olur. Biyolojik saatinizi vücudunuza alışkanlık kazandırarak ayarlarsınız.

          Psikolojik zaman için söyleyebileceğim tek şey sevdiğiniz ve sevmediğiniz şeylere bağlı olduğu, eğer uğraştığınız şeyi severseniz o sırada zaman su gibi akıp geçecektir, sevmezseniz geçmek bilmeyecektir. Her şeyi dengeli bir biçimde sevmek ya da sevmemek zamanın kendi işleyişine daha yakın bir biçimde geçmesini sağlayacaktır. 

        Yönetsel zamanı daha çok yöneticiler kullansa da gerçek zamanın işleyişiyle çok yakındır. Yönetsel zaman için yönetici olmaya da gerek yok zaten hepimiz kendi hayatlarımızı, ödevlerimizi, ailemizi ya da aktivitelerimizi yönetmiyor muyuz sanki?

        Gelelim gerçek zamana, saatlerde objektif olarak gördüğümüz zaman demiştik. Kendisini bende sizde aynı şekilde görüyoruz. Fakat herkes kendisini aynı ölçüde kullanamıyor. Kimisi o kadar işin arasında eğlenecek vakit bulabilirken kimisi daha az iş yaptığı halde yetiştiremiyor. Burada zamanı doğru kullanmak devreye giriyor. 

       Gerçek zamanı doğru kullanmak için; 
       İşlerin başlangıç ve bitiş sürelerini belirlemek,

       Bir gün önceden yapılacak listesi oluşturmak,

       Sabah uyanıldığında yapılacakları kontrol etmek,

       İstemediğiniz şeylere hayır demek,

       Çalışmanın yanında kendinize de zaman ayırmak,

       Zaman envanteri tutmak,

       Zamanınızı çalan şeyleri belirlemek ve uzak durmak,

       Hedef belirlemek,

       Biyolojik ve psikolojik zamanınızı ayarlamak,

       Ertelememek,

       Yapılacakların önceliğini belirlemek,

       Plan yapmak,

       Sıkıcı olan işi ilk önce yapmak,

       size önemli ölçüde zaman kazandıracağı gibi işlere fazladan zaman ayırma, gereksiz strese girme gibi olaylardan sizi kurtaracaktır. Bu liste yaşınıza, yaptığınız işe, yaşadığınız ortama göre değişebilir, farklılaşabilir bunu siz ayarlayabilirsiniz. Çünkü sizin zamanınız ve hayatınız size özeldir diğer insanların zamanı ve hayatlarıyla aynı olmak zorunda değil.

       Zaman sizi değil siz zamanı kullanın, çünkü bitiyor...

                                                                                                                                                                                                            GÖKSU YILAN

Not: Resim Salvador Dali - Belleğin Azmi

Stres Sizi Tüketmesin!

               

               Stres dünya üzerinde ki tüm insanların ortak sorunudur herhalde. Yediden yetmişe hepimiz stresliyiz. Aktif olarak yaşadığımız bu olayın üstüne yazılacak ve çizilecek çok şey var aslında ama ben kısa tutmaya çalışacağım.

              Stres bireyin iç dengesiyle dış dengesinin çatışma hali aslında. Mesela dışarıdan gelen yoğun baskı karşısında siz hiçbir şey yapmıyor ve sadece yapmayı düşünmekle kalıyorsanız gittikçe stresli hale gelirsiniz, bu durum sizde bir süre sonra gerek fizyolojik olarak; vücudunuzda egzama gibi belirtiler verir ki biz buna psikofizyolojik hastalık diyoruz ( nedir bu psikofizyolojik hastalıklar diyorsanız bir kaç yazı sonra onu da yazacağım) gerek psikolojik olarak belirtiler vermeye başlarsınız; içe kapanma ya da hırçınlaşma gibi. Strese esasen vücudun kendini koruma mekanizması diyebiliriz. Bu mekanizmasız bir birey yok çünkü bu bizim vücudumuzun bir parçası...

             Stresi bir sorun olarak değil de birlikte yaşanması gereken bir olgu olarak görürsek her şey daha kolay olacaktır. Bu birlikte yaşamaya stresi makul düzeyde tutmakta diyebiliriz.

           Stresli olduğunuzda şu belirtileri görebiliriz;
           Karar vermede zorluk,
           Güvensiz hissetme özgüvende sarsılma,
           Sigara ve içkiye eğilim,
           Sorundan kaçmaya yönelik hareketler uyumak ya da ortamdan uzaklaşmak,
           Öfke krizleri
           Sık sık düşüncelere dalma,
           Hayal kurmada yoğunluk.

          Bunlar dediğim gibi stresle yaşamayı bilmediğimizden kaynaklanan aşırı stresli olan bireylerde ortaya çıkan belirtiler. Bu belirtiler kişi de olmayabilir, biri olabilir, hepsi olabilir. Neticede hiç birimiz aynı değiliz!

         Stresle yaşamayı öğrenmeliyiz derken tabi ki de gel strescim birlikte biraz takılalım birbirimizi daha yakından tanıyalım, hatta aynı eve bir çıkalım birlikte yaşamaya başlayalım değil. Hayatınızın bir parçası olduğunun farkına varmalı gerekli durumlarda ona müdahale etmelisiniz. Stresi belirli düzeyde tutmak bireye işini yapmada katkı, hayatını sürdürmede istek sağlar. Yani stresin azı makbul. Çoğu ise küçük bir çocuk gibi, istediği ise sizi zora sormak ve bunu yapana kadar da durmamak, önemli olan stresi eğitebilmek yani. :)

       Stresle birlikte nasıl yaşamaya başlarız? Bir kaç ipucu;
       Olumlu düşünmeye başlayın kötü olaylar sadece sizin başınıza gelmiyor değil mi :)
       Mümkün olduğunca duygularınızı paylaşın,
       Zamanı kullanmayı öğrenin, (bilmiyorsak eğer yazısı çok yakında geliyor:))
       En iyisi olmak için değil kendiniz için en iyi olun,
       Yaşadığınız, çalıştığınız ortamı düzenleyin,
       Spor yapın, beslenmenize özen gösterin,
       Başa çıkamadığınız olaylar için yardım isteyin unutmayın bir elin nesi var iki elin sesi var!
       Çözemediğiniz problemleri biran önce çözün ya da hayatınızdan çıkartın!
       Stres kaynağınızı bulun ve neden sizde stres yarattığının farkına varın olayı çözümleyin.
   
       Bunların haricinde bir çok şey sizin stresle başa çıkmanıza yarar sağlayabilir bunu siz zaman içinde fark edeceksiniz, işinizi değiştirmek, oturduğunuz muhiti değiştirmek hatta kendinizi değiştirmek stresle başa çıkmada etkin bir yol olabilir.

       Unutmayın; biraz stres sorun çözmeyi, çok stres sorun yaratmayı sağlar...
                     
                                                                                                                                                                                                  GÖKSU YILAN
         

Ben üzüldüğümde midemde mi üzülüyor?

          Bu gün yataktan kalktınız her şey çok güzel olabilecek durumdayken her şey bir anda sarpa sardı. Olmaması gereken tüm olayalar oldu, üzüntünüz hat safhada... Belki ağladınız belki de susmakla yetindiniz ve o da ne? Her üzüldüğünüzde karşınıza çıkan karnınızın sol tarafında ki o korkunç kramplar...
           
         Siz üzüldüğünüzde mideniz de bunu hissedip üzülüyor mu, birlikte yas mı tutuyorsunuz yoksa?
       
       

 Biz canlılar tek hücrerilerden çok hücrelilere kadar olan hayatta kalmayı başaranlar zamanla evrime ayak uydurarak hem kendimizi hem sinir sistemimizi geliştirdik. Bu sinir sistemi Periferal Sinir Sistemi ve Santral Sinir Sistemi olarak ikiye ayrılıyor. Santral Sinir Sistemi dediğimiz sistem omuriliğin içinde olan ve iyi korunan ana sinir sistemidir. Santral Sinir Sisteminin omurilikle korunmasının bir nedeni budur bu sisteme gelecek bir zarar kalıcı ve büyük olur. Periferik Sinir Sistemi ise omuriliğin içinde olan Santral Sinir Sisteminin uzantılarıdır parmak uçlarınıza kadar ilerler. Periferik Sinir Sistemine gelecek bir zarar yönettiği organ ya da bölgeyi etkiler. Vücudumuz bu sinirlerin koordineli çalışmasıyla bir uyum içindedir. Bu sinirlerin verdiği iki tepki vardır sempatik ve parasempatik cevaplar. Sempatik sinirler sizi uyarır, heyecanlandırır, ya kaç ya savaş cevabıdır. Parasempatik sinir cevabı ise bir şey yok, olduğun gibi takıl cevabını verir yani Paramsepatik cevap derki "sakin dostum!"
         
       

          Gelelim midemize. Midemizde her organımız gibi bu sempatik ve parasempatik cevaplardan yeterince nasibi alıyor ve ona göre kendi cevabını veriyor. Örneğin mideniz sempatik cevap devredeyken kendini kapatıyor, 5 dakika önce kendinizi aç hissediyordunuz fakat şuan yemek yemek istemiyorsunuz ardından devreye giren parasempatik cevapla tekrar acıktığınızı hissediyorsunuz. İşte bu cevaplar dahilinde siz aşırı üzüldüğünüzde, aşırı öfkelendiğinizde ya da aşırı stresliyken midenizde içinde bulunduğunuz duygu durumun gerek hormonlarınız ve gerekse sinir sisteminizin üzerinde yarattığı etkiden nasibini alıyor ve kafasına göre kasılmaya başlayarak size ağrı veriyor. Aslında bu midenizin size doğal yollardan verdiği bir sinyal. Size olduğunuz durumdan çıkmanız gerektiğini eski halinize dönmeniz gerektiğini çünkü normal olanın bu olduğunu söylüyor.
       
          Böyle durumlarda olduğunuz durumdan sıyrılmak hem kendinizi hem midenizi yatıştırmak en iyi çözüm. Çünkü zaman içinde midenizin verdiği bu ağrı çeşitli hastalıklara dönüşebiliyor; gastrit, ülser ve bu hastalıkların tetiklediği diğer hastalıklar.
       
           Benim tavsiyem şu ki; ortamdan uzaklaşın,
                                             ilginizi başka şeylere yönlendirin,
                                             ılık bir duş alın,
                                             açık havada bir yürüyüşe çıkın,
                                             sevdiğiniz bir insanla sohbet edin,
                                             sevdiğiniz bir aktivite yapın,
                                             nefes egzersizlerini deneyin
                                             varsa gastrit ilacınızı alın
                                             asidik yiyeceklerden uzak durun
         
            Burada ki amaç hem siniriniz, öfkeniz, üzüntünüz ya da stresinizi hafifletmek hemde vücudunuzun bu duygu durumlara verdiği tepkileri azaltmak ve hayatınıza kaldığınız yerden devam etmek. Duygularınızı ve vücudunuzu yönetmek sizin elinizde yani.
 
      Önemli olan siz ve sağlığınız bunu unutmayın dünyada ki hiçbir şey sizden ya da sağlığınız değerli değil. 
                                 
                                                                                                                                                                                                        GÖKSU YILAN

Psikiyatri hemşiresi nedir, ne yapar?

     Psikiyatri hemşiresini anlatmadan önce şöyle günümüze kadar psikiyatride insanlık neler yapmış onu anlatmak istiyorum.

     İnsanoğlu zamanın ilk yıllarında psikiyatrik olarak hasta olan bireylerden uzak durmuş, içine şeytan vb. ruhani varlıkların girdiğini söylemiş, onları sürgün etmiş ve dışlamıştır. Bu davranış hastanın daha da kötüye gitmesine sebep olmuş ve hastalığa dair bir adım atılamamıştır. Günümüze doğru ilerlediğimizde bu hastaları tedavi etmeye kalkan ilk insanlar büyücüler, şamanlar, ruhani liderler daha sonra kilise ardından da sağlık çalışanları olmuş (çok şükür ki). Büyücüler içine ruhani bir varlığın girdiğini söylediği bireye çeşitli işkenceler yapmış, zulümler etmiş ve ruhani varlığı çıkartmak uğruna hasta bireyi katletmiştir. Film sektörüne malzeme olan şeytan çıkarma ayinleri de kilise tarafından hastalara uzun yıllar uygulandı. Bu uygulamalar 17. yüz yıla kadar devam etti akıl hastalarını iyileştirmek en sonunda hekimlere devredildi.
       
      Üstat Phlippe Pinel 1795 te akıl hastalarının gördüğü kötü muameleye dur dedi ve çağdaş psikiyatri gelişmeye başladı. Akıl hastaları daha normal daha insancıl koşullarda hekimler tarafından tedavi edilmeye başlandı.
        
       Avrupanın Avicenna olarak tanıdığı sevgili İbn-i Sina psikiyatri alanında da önemli araştırmalar, sınıflamalar yaptı. Avrupanın akıl hastalarına karşı uyguladığı sert tavra karşı Doğu; akıl hastalarını dışlamayı reddetti, tedaviyi planladı ve yaygınlaştırmayı sağladı.
      
      Ülkemizde ilk akıl hastanesi Fatihte ikincisi 1500 yılında Kanuni tarafından açıldı. Akıl hastaları bimarhanelerde müzik ve su sesiyle tedavi edildi. Modern tıpın gelişmesiyle hemşirenin rolü sağlıkta arttı günün 24 saati hastayla birlikte olan hemşire Ruh Sağlığı ve Psikiyatri hemşiresi olarak öne çıkmaya başladı. II. Dünya Savaşından sonra ise özel bir alan oldu.
       
        Psikiyatri Hemşiresi ruh sağlını korumada, geliştirmede ve bu alanda ki hastalara hemşirelik bakımını vermekle yükümlü sağlık personelidir.
    
  Psikiyatri Hemşiresi;hastanın ilaçlarını almasını sağlar,
                                    vücut gereksinimlerini karşılamasını sağlar,
                                     terapötik iletişim sağlar,
                                     hastanın hastalığına dair semptomları gözlemler,
                                     hastanın normale  uygun davranışlar sergilemesine                                                yardımcı olur,
                                      hastaya psikolojik olarak destek verir,
                                      hastanın davranışlarını analiz eder,
                                      gerek hastaya gerek hasta yakınlarına rehberlik ve                                                 rehabilitasyon sağlar.
                                     
 
          Psikiyatri hemşireliği diğer hemşirelik alanlarına göre daha farklı ve daha ilginçtir. Zira akıl sağlığı yerinde olan bir hastaya bakım vermekle akıl sağlığı yerinde olmayan bir  hastaya bakım vermek çok farklı şeylerdir. Amacın hastaya bakım vermek ve sağlığı yüceltmek olduğu hemşirelikte en zor alanlardan biri olan Psikiyatri hasta popülasyonu yüzünden bir nebze tehlikeli ve ilginç hale gelmektedir. Bu alan gelişmeye çok açık ve durdurulamazdır zira insan psikolojisi sonu olmayan dipsiz bir kuyudur. Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliğinin biran önce hak ettiği yeri bulması dileğiyle...
   
                                                                                                                  GÖKSU YILAN

Not: Psikiyatri hemşireliğiyle ilginen arkadaşlar için bir kaç site önermek isterim ilgililere;
         Psikiyatri Hemşireleri Derneği
         Psikiyatri Hemşireliği Dergisi
         Türkiye Psikiyatri Derneği
         Psychiatry Research